Jazz Akorları: Maj7'den ii–V–I Dizisine

Jazz akorlarını öğrenirken ilk engel çoğu zaman parmak şekillerinden önce sembollerin aynı anda çok şey söylüyor görünmesidir: Cmaj7, Dm7, G7, Bm7b5… Bu adları dört ayrı ezber kutusu olarak görmek yerine, her akoru bir üçlüye eklenen yedinci ses ve cümlede üstlendiği görev olarak düşünün. Böylece ii–V–I, üç şekli aşarak gerilimden dinlenmeye giden ve kulağın takip edebildiği bir harekete dönüşür.

Üç sesli akordan yedili akora

Temel majör ve minör akorlar kök, üçlü ve beşliden oluşur. Bir yedinci ses eklendiğinde dört sesli akor elde edilir. Akor adındaki “7” her zaman aynı yediliyi anlatmaz; maj7 sembolü büyük yediliyi, tek başına 7 ise çoğunlukla küçük yedili içeren dominant akoru belirtir.

Bu formüllerdeki bemoller, sesi majör gamdaki doğal konumundan yarım ses alçaltır. Gam ve derece fikri yeni geliyorsa tonlar ve gamlar üzerinden önce Do majörün yedi sesini klavyede bulun.

Maj7 ile dominant7 aynı akor değildir

Cmaj7 ile C7 arasındaki tek yazı farkı küçük görünür, fakat armonik etkileri belirgin biçimde ayrılır. Cmaj7'de B, kökün yarım ses altında yer alır ve tonik üzerinde sakin bir renk oluşturabilir. C7'deki Bb ise E ile triton aralığı kurar; bu iki ses bir sonraki akora doğru güçlü bir hareket taşır. Bu nedenle C7, F majöre giden V7 gibi davranabilir.

Sembol okurken şu sırayı kullanın: önce kök harfini, sonra majör/minör kalitesini, ardından yediliyi ve varsa değiştirilmiş sesi okuyun. Örneğin Dm7b5, “Re minör yedi, beşlisi bemol” demektir; D7b5 ise majör üçlü içeren başka bir dominant yapıdır.

Do majörde ii–V–I nasıl oluşur?

Do majör gamı C–D–E–F–G–A–B seslerinden oluşur. İkinci derece D üzerine gam içinden üçlüler dizildiğinde D–F–A–C, yani Dm7 çıkar. Beşinci derece G üzerinde G–B–D–F, yani G7 bulunur. Birinci derecedeki C–E–G–B ise Cmaj7'dir. Sonuç:

Dm7 → G7 → Cmaj7

Dm7 hazırlık alanıdır; G7 belirgin gerilim kurar; Cmaj7 çözülme hissi verir. Roma rakamları tonalite değişse de görevi korur. Fa majörde aynı görevler Gm7 → C7 → Fmaj7 olur. Bir şekli ezberlemek yerine dereceyi anlamak, diziyi on iki tona taşımanın anahtarıdır.

Gitarda çalınabilir üç seslendirme

Aşağıdaki voicing'ler tek olasılık değildir; amaç aynı bölgede az hareketle ii–V–I duymaktır. Tel sırası kalın Mi'den ince Mi'ye yazılmıştır; x çalınmayan teli gösterir:

• Dm7: x-5-7-5-6-5
• G7: 3-5-3-4-3-3
• Cmaj7: x-3-5-4-5-3

İlk turda her akoru bir ölçü tutun ve telleri tek tek kontrol edin. Şekil temiz değilse bütün diziye devam etmeyin. akor diyagramlarını kullanarak parmak numarasını doğrulayabilir, sonra sesleri nota adlarıyla eşleştirebilirsiniz.

Altı telin tamamını doldurmak zorunda değilsiniz. Basçıyla çalarken kökü sürekli tekrar etmek yerine üçlü ve yediliyi öne çıkaran küçük “shell” voicing'ler daha açık bir alan bırakabilir. Jazz eşliğinin açıklığını nota sayısı belirlemez; gerekli sesleri doğru zamanda seçmek belirler.

Guide tone'lar hareketi görünür kılar

Üçlü ve yedili, akorun kalitesini en açık anlatan seslerdir. Do majör ii–V–I'de şu hattı izleyin:

• Dm7 içindeki F (üçlü) G7'de F (yedili) olarak yerinde kalabilir.
• Dm7 içindeki C (yedili), G7 içindeki B'ye (üçlü) yarım ses iner.
• G7 içindeki F, Cmaj7 içindeki E'ye yarım ses iner.
• G7 içindeki B, Cmaj7 içinde B olarak kalabilir ya da C'ye çözülebilir.

Bu küçük hareketler “voice leading” denilen akıcı ses yürüyüşünü oluşturur. Akorları birbirinden kopuk bloklar gibi kaldırıp yeniden kurmak yerine ortak sesleri koruyup yakın hedefe hareket etmek, eşliği daha bağlı duyurur.

Ritim olmadan jazz eşliği tamamlanmaz

Şekilleri öğrendikten sonra her ölçünün başında tek uzun vuruş yapmakla yetinmeyin. Metronomu rahat bir tempoya alın ve önce ikinci ile dördüncü vuruşlarda kısa akorlar çalın. Ardından “bir ve, iki ve…” sayımında bazı “ve”lere hafif senkop ekleyin. Rastgele karmaşıklık yerine iki ölçülük bir ritmik motif oluşturup tekrarlayın.

Akorun bırakılışı da vuruş kadar önemlidir. Sol el basıncını kaldırıp parmakları tellerden koparmadan sesi kısaltabilirsiniz. Böylece her akor uzun ve bulanık kalmaz. akor dizilerinin işlevini farklı müzik türlerinde karşılaştırmak, aynı derecelerin başka ritimlerle nasıl karakter değiştirdiğini gösterir.

ii–V–I çalışmasını bütün tonlara taşıma

On iki tonu aynı gün koşturmak yerine beşliler yönünde küçük bir program kullanın. İlk gün C, ikinci gün F, sonra Bb ve Eb majör. Her tonalite için şu sırayı izleyin:

1. Majör gamın seslerini yazın.
2. İkinci, beşinci ve birinci kökleri bulun.
3. ii akorunu min7, V akorunu dominant7, I akorunu maj7 kurun.
4. Kökleri tek ses olarak çalıp hareketi söyleyin.
5. Üçlü ve yedilileri ayrı çalın.
6. Tam voicing'leri yavaş ritimle birleştirin.
7. Bir dakikalık kaydı dinleyip kesilen akorları işaretleyin.

Bir tona yeni şekil aramadan önce bildiğiniz taşınabilir voicing'i kaydırabilirsiniz. Yine de kök notasını isimlendirin; yalnızca perde numarasıyla hareket etmek, armonik yönü görünmez kılar.

Minör ii–V–I neden farklıdır?

Do minörde sık kullanılan temel yapı Dm7b5 → G7 → Cm biçimindedir. Dm7b5'in sesleri D–F–Ab–C, G7'nin sesleri G–B–D–F'dir. G7'deki doğal B, Do armonik minörden gelen öncü sestir ve C'ye yarım ses yukarı çözülerek dominant yönünü belirginleştirir. Dominanta b9 gibi gerilimler eklenebilir. İlk aşamada tüm değiştirilmiş sesleri yığmadan Dm7b5'in seslerini, G7'nin üçlü ve yedilisini, ardından Cm çözülmesini temiz duyun. Majör ii–V–I kulağa yerleşmeden minör seçeneklerin ayrıntısına geçmek zorunlu değildir.

Yedinci, dokuzuncu ve on üçüncü sesler

Dokuz, on bir ve on üç; gamın oktavı aşan dereceleridir. Bir Cmaj9 akorunda yedili korunur ve D rengi eklenir. “add9” ise adında yedili belirtmiyorsa üçlü akora yalnızca dokuzuncu ekler. Sembolleri aynı kabul etmek, çaldığınız seslerin işlevini değiştirir.

Genişletilmiş akorlarda beşli bazen çıkarılabilir; kök, üçlü, yedili ve seçilen renk sesi daha önemli olabilir. Fakat bu bir otomatik silme kuralı değildir. Melodi, bas ve diğer çalgılar hangi notanın uygun olduğunu belirler.

Yedi günlük başlangıç planı

• 1. gün: Maj7, min7, 7 ve min7b5 formüllerini C kökünde kurun.
• 2. gün: Dm7, G7 ve Cmaj7 notalarını sesli söyleyin.
• 3. gün: Üç voicing'i ayrı ayrı tel tel temizleyin.
• 4. gün: Guide tone hareketlerini iki sesle çalın.
• 5. gün: İkinci ve dördüncü vuruşta eşlik edin.
• 6. gün: Diziyi F majöre taşıyın.
• 7. gün: C ve F tonlarında kısa kayıt alıp ritim ile çözülmeyi dinleyin.

Jazz armonisine girerken ezberlenen sembol sayısını ölçüt almayın. Dm7'den G7'ye geçen iki iç sesi duyabiliyor ve Cmaj7'deki çözülmeyi bilinçli çalabiliyorsanız, akorları bir sözlükten çıkarıp müzikal cümleye dönüştürmüşsünüzdür.