Bir şarkı sesinize yüksek geldiğinde yalnız ilk akoru değiştirmek çözüm değildir. Melodinin, basın ve bütün akorların aynı uzaklıkta taşınması gerekir. Transpoze işleminin özü budur: müzikal malzemeyi başka bir başlangıç sesine götürürken aralık ilişkilerini korumak. Do majördeki C–Am–F–G yürüyüşünü Mi majöre taşımak, yalnız C’yi E yapmak değil; diğer üç akoru da aynı dört yarım ses yukarı almaktır.
Önce kaynak tonu ve hedefi ayırın
Kaynak ton, elinizdeki akor yazımının duyurduğu merkezdir; hedef ton ise ulaşmak istediğiniz merkezdir. Kayıttaki tonu henüz bilmiyorsanız önce tonal merkez için farklı kanıtları inceleyin. Yanlış kaynak kabulüyle yapılan hesap, kendi içinde düzenli görünse bile kayıtla uyuşmaz.
Hedefi seçerken gitar şekillerinden önce vokali değerlendirin. Nakaratın en tiz ve en pes notalarını rahat bir sesle söyleyin. Bir yarım ses aşağı ve yukarı denemeler kaydedip zorlanma, tını ve anlaşılabilirliği karşılaştırın. “Erkek tonu” ya da “kadın tonu” diye tek bir sonuç yoktur; hedef, o şarkı ve o ses için sürdürülebilir bölgedir.
Yarım ses farkını saat gibi hesaplayın
Eşit aralıklı düzende oktav on iki yarım sese bölünür. Nota adlarını bir çember üzerinde sayabilirsiniz: C–C♯/D♭–D–D♯/E♭–E–F–F♯/G♭–G–G♯/A♭–A–A♯/B♭–B–C. E ile F, B ile C arasında araya siyah tuş ya da gitar perdesi girmez; ikisi de birer yarım sestir. Bu ayrıntıyı atlamak bütün taşıma tablosunu bir perde kaydırır.
Kaynak Do, hedef Mi ise ileri yönde C–C♯–D–D♯–E diye dört adım sayılır. Her akor kökü ve yazılmış bas notası +4 uygulanarak taşınır. İşlem oktavı aşarsa on ikiden sonra başa dönülür. Bu, aralıkların perde uzaklığını korumanın pratik biçimidir.
| Kaynak akor | Kökün +4 sonucu | Hedef akor | Korunan özellik |
|---|---|---|---|
| C | C → E | E | Majör kalite |
| Am | A → C♯ | C♯m | Minör kalite |
| F | F → A | A | Majör kalite |
| G | G → B | B | Majör kalite |
Sonuç E–C♯m–A–B olur. Majör akor minöre çevrilmez, yedili veya sus eki silinmez. Cmaj7 dört yarım ses yukarıda Emaj7, Dsus4 ise F♯sus4 olur. Slash akorda iki taraf ayrı ayrı taşınır: G/B üç yarım ses yukarı alındığında B♭/D elde edilir. Sadece G kökünü değiştirmek, bas çizgisini ve çevrimi bozar.
Diyez ve bemol aynı perdeyi, farklı görevi yazabilir
Gitarda C♯ ile D♭ aynı perdeye denk gelebilir; doğru akor adı yine de hedef tonun harf düzenine göre seçilir. Do majör yürüyüşünü üç yarım ses yukarı taşıdığınızda hedef E♭ majördür ve sonuç E♭–Cm–A♭–B♭ yazılır. D♯–Cm–G♯–A♯ fiziksel olarak benzer sesler verebilir, fakat E♭ majör gamının E♭–F–G–A♭–B♭–C–D harf sırasını görünmez kılar.
Hedef donanımından emin değilseniz beşliler çemberindeki diyez ve bemol yönlerini kontrol edin. Önce tonun yedi nota adını doğru yazmak, akor köklerinde rastgele enharmonik seçim yapmayı önler. Akor sembollerini ekranda ASCII ile yazmanız gerekiyorsa Eb ve Bb biçimleri kullanılabilir; teorik işlev değişmez.
Kapo şekli ile duyulan akor aynı ad değildir
Tam kapo bütün telleri eşit sayıda perde kısaltır. Her kapo perdesi açık telleri ve kapoya göre bastığınız şekilleri bir yarım ses yükseltir. Hesap şu şekilde tutulabilir: duyulan akor = yazılı şekil + kapo perdesi. Kapo 3’te C şekli E♭, Am şekli Cm, F şekli A♭, G şekli B♭ duyurur. Dolayısıyla E♭ majördeki yürüyüşü C–Am–F–G şekilleri ve üçüncü perde kapoyla çalabilirsiniz.
Akor kâğıdına yalnız “C–Am–F–G” yazmak sahnede karışıklık çıkarır. Üste açıkça kapo 3; şekiller C–Am–F–G; duyulan akorlar E♭–Cm–A♭–B♭ notunu ekleyin. Kaponun fiziksel yerleşimi ve basınç kontrolü için kapo kullanımındaki temel yerleştirme adımlarına bakabilirsiniz.
| Kapo | Basılan şekil | Duyulan akor | Duyulan ton örneği |
|---|---|---|---|
| Yok | G–Em–C–D | G–Em–C–D | G majör |
| 1 | G–Em–C–D | A♭–Fm–D♭–E♭ | A♭ majör |
| 2 | G–Em–C–D | A–F♯m–D–E | A majör |
| 5 | G–Em–C–D | C–Am–F–G | C majör |
Kapo aynı şekilleri yalnız yükseltebilir. Kapo yokken G şekillerini iki yarım ses aşağı duyurmak için “eksi ikinci perde” yoktur; daha pes bir şekil takımı seçmeniz gerekir. Ters yönden düşünmek işe yarar: D majörü E majör ses yüksekliğinde çalmak için D şekillerine kapo 2 takılır. Aynı düzeni yeniden D majörde duyurmak istiyorsanız kapoyu çıkarıp D şekillerini korursunuz.
Aşağı transpozede çıkarma işlemini koruyun
E–C♯m–A–B yürüyüşünü iki yarım ses aşağı taşımak için her kökten iki çıkarın: E → D, C♯ → B, A → G, B → A. Sonuç D–Bm–G–A olur. Akor kaliteleri ve sıralama değişmediği için Roma rakamları iki tonda da I–vi–IV–V kalır. Transpozisyonun koruduğu esas yapı budur.
Melodi de aynı yönde ve miktarda ilerlemelidir. Akorları aşağı alıp melodiyi eski perdede bırakırsanız bazı notalar hâlâ uyabilir, fakat artık aynı transpoze değildir. Gitarın sınırı nedeniyle bir melodi notasını oktav değiştirmek gerekirse bunu ayrıca düzenleme kararı olarak işaretleyin; oktav sıçraması aynı perde sınıfını korusa da çizginin gerçek aralık düzenini değiştirir.
On dakikalık doğrulama turu
- Dört akorlu kısa ve özgün bir yürüyüş yazın:
D–Bm–G–A. - Hedefi üç yarım ses yukarı seçin ve kökleri tek tek sayın:
F–Dm–B♭–C. - İki sürümün Roma rakamlarını yazın; ikisinin de
I–vi–IV–Volduğunu doğrulayın. - İlk sürümü kaposuz çalın. İkinci sürümü D şekilleri ve kapo 3 ile duyurun.
- Kapo 3 takılıyken D şeklinin kökünü taşıyan dördüncü teli tek başına çalın; tam akoru vurarak kök algılatmaya çalışmak yerine akort cihazında çıkan sesin F olduğunu doğrulayın.
- Kısa bir melodi ekleyip bütün notaları üç perde taşıyın. Eski ve yeni kaydı art arda dinleyin.
| Belirti | Olası neden | Denetim |
|---|---|---|
| Bir akor yabancı duyuluyor | Köklerden biri farklı sayıda taşındı | Kaynak-hedef yarım ses farkını her kökte yeniden uygulayın. |
| Bas yürüyüşü değişti | Slash akorun sağ tarafı sabit bırakıldı | Kökü ve yazılı bas notasını ayrı taşıyın. |
| Kapo sonrası kayıt yarım ses kayık | Şekil adı duyulan akor sanıldı | Şekle kapo perdesini ekleyin. |
| Bazı teller tizleşiyor | Kapo fazla sıkı veya eğik | Yerleşimi düzeltip bütün telleri yeniden akort edin. |
Sağlam bir transpoze kâğıt üzerinde tek bir yeni akor adı değil, baştan sona korunmuş ilişkiler üretir. Kaynak ve hedef merkez arasındaki farkı bir kez belirleyin; kökleri, slash baslarını ve melodiyi aynı miktarda taşıyın. Kapo kullanıyorsanız şekil adlarıyla gerçek sesleri ayrı satırlarda yazın. Son kontrolü akort cihazı, kayıt ve vokal rahatlığıyla yaptığınızda matematik ile çalınan sonuç birbirini doğrular.